Businesscase Maaltijdverstrekking in de Wijk

Almere Haven, het oudste stadsdeel van Almere, vergrijst in snel tempo. Het percentage 65-plussers in Almere Haven stijgt van 13% naar 28% in 2040. Het aantal 75-plussers verviervoudigt en die stijging versnelt vanaf 2020. Met de vergrijzing komt ook de vraag naar een ander aanbod van woningen en voorzieningen. Er komen steeds meer (kwetsbare) ouderen die langer thuis blijven wonen. Een van de moeizame zaken van thuis blijven wonen is de maaltijdbereiding. Hoe kunnen we op een ondernemende manier ouderen in de wijk van een smakelijke, gezonde en betaalbare maaltijd voorzien?

Smaken verschillen

Om op die vragen en antwoord te krijgen organiseerden Zorggroep Almere en Wijkteam Almere Haven op 9 november 2017 de werkbijeenkomst  “Verkenning business-case: Een duurzaam verdienmodel voor maaltijdverstrekking in de wijk“. Onder de inspirerende leiding van Nathan Rozema van Labyrinth, Remco de Maaijer van Woonzorg Flevoland en Pieter Buisman van Geldstromen door de Wijk gingen professionals uit zorg en welzijn, ondernemers, lokale instanties en de gemeente in deze bijeenkomt met elkaar op verkenning naar mogelijkheden voor een zakelijk en duurzaam verdienmodel.

Almere Haven - werksessie maaltijdverstrekking  Almere Haven - werksessie maaltijdverstrekking

Dat bleek best een lastige opgave, want de mensen om wie het hier gaat, hebben doorgaans niet al te veel te besteden en smaken verschillen, zeker als het om eten gaat in een samenleving met een steeds grotere diversiteit. Het gaat bovendien niet alleen om een maaltijd; ook het sociale aspect is van belang. Onder ouderen bestaat veel eenzaamheid, maar hoe bereik je die mensen? Als ondernemer heb je dan een heel netwerk op te bouwen naar allerlei instellingen en sleutelpersonen zoals huisarts, wijkteam, kerk, thuishulp en nog velen meer. Moet je bezorgen of mensen juist verlokken hun huis uit te komen om naar een eetgelegenheid en daar anderen te ontmoeten? De praktijk zat overigens tafel met diverse ondernemers en initiatiefnemers die – overigens op verschillende wijze – met maaltijd- en voedselverstrekking bezig waren. Krachten bundelen vormde een van de strategieën om tot een rendabele business-case te komen.

Almere Haven - werksessie maaltijdverstrekking    Almere Haven - werksessie maaltijdverstrekking

Van vele markten thuis

De marges zijn echter smal, dus is het van belang maaltijdverstrekking te combineren met andere diensten of doelgroepen te bedienen die bereid zijn meer te betalen. In een drietal werkgroepen gingen de deelnemers verder aan de slag met het benoemen van kansen (maar ook hindernissen) en de acties zij die daarop zelf kunnen ondernemen. Dat leverde niet alleen een rijk oogst op, het bracht vooral allerlei ondernemers en instellingen met elkaar in contact. Geheid dat er een of twee mensen tussen zaten die de komende maanden met elkaar een volgende slag gaan maken. Dat zou een mooi resultaat van deze werksessie kunnen zijn, en daarmee was het tegelijk ook een opdracht die de deelnemers zichzelf konden opleggen.

Almere Haven - werksessie maaltijdverstrekking  Almere Haven - werksessie maaltijdverstrekking  Almere Haven - werksessie maaltijdverstrekking

Van onderop en bovenaf in Schotland

Initiatieven van onderop vragen condities van bovenaf. De overheid in Schotland is daarin een stuk verder dan in Nederland, in stimulering, wetgeving en financiering. Ook de initiatieven zijn verder ontwikkeld. In hun soms lange geschiedenis zijn ze uitgegroeid tot professioneel aangestuurde organisaties, de ‘Community Development Trusts‘. Wat kunnen we van deze Schotse initiatieven leren, waardoor zijn ze een succes, welke hindernissen hebben ze moeten overwinnen en wat was daarin de rol van de overheid?

Met deze vragen zijn op initiatief van LSAbewoners, Labyrinth Onderzoek en Advies en Geldstromen door de Wijk 24 deelnemers vanuit lokale initiatieven, gemeenten en woningcorporaties in Nederland op leerreis naar Schotland gegaan: op zoek naar de WijkBV. Op vrijdag 1 december 2017 zetten we daarover het debat voort in Krachtstation Kanaleneiland in Utrecht.

Ondernemerschap

Community Development Trusts  (CDT’s) zijn eigendom van en worden geleid door de lokale gemeenschap. Ze hebben tot doel de lokale gemeenschap duurzaam te versterken en richten zich daarbij op een breed scala van economische, sociale, culturele en ruimtelijke onderwerpen. Ze zijn onafhankelijk, maar wel gericht op samenwerking met andere maatschappelijke initiatieven, instellingen, bedrijven en de overheid. Niet onbelangrijk is dat zij door ondernemerschap eigen inkomsten genereren om zo min mogelijk afhankelijk te zijn van subsidies en andere ondersteunende geldstromen vanuit overheid en fondsen. Winsten worden opnieuw geïnvesteerd in de gemeenschap.

CDT’s vind je in alle uithoeken van Schotland. Ze verschillen van elkaar in omvang, in doelen en in mogelijkheden om zelf inkomsten te verwerven. Er zijn er die zich op huisvesting richten, op werk, op natuur, op maatschappelijke diensten, of op een combinatie van activiteiten, uiteraard bepaald door de lokale behoeften en omstandigheden. Dit alles is verankerd in nationale (Schotse) wetgeving. De Schotse overheid houdt toezicht via de Scottish Charity Regulator en de Scottish Housing Regulator.

Cijfers

In Schotland zijn op dit moment 220 CDT’s lid van de Development Trusts Association Scotland, een koepelorganisatie die de belangen van de CDT’s behartigt en deze op allerlei vlakken ondersteunt. Samen hebben ze 44.000 leden van wie er 2000 actief zijn in het bestuur van hun CDT. Ze hebben 750 mensen in dienst en betrekken 6400 vrijwilligers bij hun activiteiten. Met elkaar zetten ze jaarlijks ruim 50 miljoen pond om (ca. 56 miljoen euro) waarvan ruim 40% uit commerciële activiteiten komt. Hun bijdrage aan de versterking van de samenleving wordt geschat op 25 miljoen pond per jaar. Hun bezittingen (vastgoed, grond, machines en andere hulpmiddelen) belopen een waarde van bijna 90 miljoen pond (100 miljoen euro).

Schotlandreis, The Hub, Welhouse, Glasgow   Schotlandreis, Wellhouse HA, Connect CDT

Sociale huisvesting

In Glasgow bezochten we twee Housing Associations: de Wellhouse Housing Association en de Cassiltoun Housing Association. Beide zijn voortgekomen uit bewonersinitiatieven die wat wilden doen aan de voortschrijdende verloedering van hun vroeg-naoorlogse sociale huurwoningen. Deze woningcomplexen waren in bezit van de gemeente Glasgow. Ze kampten in de jaren ’70 met grote leegstand, verval, vandalisme en sociaaleconomische problemen bij de bewoners, toestanden die in ernst en omvang huns gelijke in Nederland niet kenden. Vanuit onze context is het onbegrijpelijk dat een lokale overheid het zo ver had laten komen. De strijd voor betere sociale huisvesting heeft geleid tot de stichting van Housing Associations (HA’s) een bijzonder vorm van een CDT. Deze HA’s hebben het woningbezit van de gemeente overgenomen. Dat ging overigens niet vanzelf. De gemeente was weinig gewillig. Zonder drang en dwang (geld en wetten) van de nationale Schotse overheid was het waarschijnlijk niet gelukt.

Schotlandreis, Wellhouse HA, Connect CDT  Schotlandreis, Cassiltoun HA, Glasgow   

Zeggenschap

Huurders kunnen (en zouden eigenlijk ook moeten) voor 1 pond een aandeel in de HA krijgen. Meer aandelen mag ook, maar die geven niet meer rechten of zeggenschap: alle leden/aandeelhouders hebben een gelijke stem. De HA wordt bestuurd door een afvaardiging van de leden. Dat doen zij op vrijwillige basis. De uitvoering ligt in handen van een professioneel team van betaalde krachten die in dienst zijn bij de HA. Beide HA’s omvatten ca. 1000 woningen. Onderlinge binding en de identiteit van de buurt bepalen feitelijk de omvang. De huren bedragen 65 tot 90 pond per week (290 tot 400 euro per maand) voor een twee- tot vijfkamerwoning. De financiering komt van de Schotse overheid, maar ook van andere fondsen waar het gaat om maatschappelijke activiteiten.

  Cassiltoun Housing Association, Glasgow

Sociaaleconomische versterking

Deze HA’s hebben namelijk niet alleen tot doel in betaalbare huisvesting te voorzien. Ze zijn ook actief – al dan niet via dochterorganisaties of samenwerkingen – op het sociale en economische vlak. Zo staat de aan de Cassiltoun HA gelieerde Cassiltoun Trust voor het behoud en beheer van een monumentaal koetshuis en andere monumenten in de omgeving en verhuurt een deel hiervan aan een eveneens gelieerd kinderdagverblijf, de Cassiltoun Stables Nursery. Welhouse HA werkt nauw samen met de Connect Community Trust, die zich vooral richt op de  de sociaaleconomische versterking van East End Glasgow, ooit de zwakste woonwijk van Schotland. Het gebied waarin Connect actief is reikt overigens verder dan dat van Wellhouse, inherent aan de noodzakelijke schaal om effectief te zijn. Connect richt zich op alle lagen en segmenten in de samenleving en staat voor werk (opleiding, ontwikkeling), gezondheid (sport, voeding), lokale dienstverlening, onderwijs en opvoeding, commerciële activiteiten en integratie. Hoewel al sinds 2003 actief, moet nog steeds een substantieel deel (ca. 70%) van de inkomende geldstromen vanuit de overheid en fondsen komen.Connect Community Trust Glasgow

Werk

Een voorbeeld van een CDT die zich vooral op de economische versterking richt is de Inverclyde Community Development Trust. De geschiedenis van deze CDT gaat eveneens terug tot in de jaren ’70 toen tengevolge van de neergang van de scheepsbouw en andere industrieën de werkloosheid in de regio enorm toenam. Uit verschillende initiatieven en programma’s, opgezet om mensen weer aan het werk te krijgen, is in 1995 de Inverclyde Community Development Trust ontstaan, kortweg ‘the Trust’ genaamd. Doel van ‘the Trust’ is werkgelegenheid creëren, diensten leveren aan de gemeenschap en de levensomstandigheden van de lokale bevolking verbeteren. Bezit van een eigen gebouw heeft van meet af aan de ontwikkeling bevorderd en ‘the Trust’ bezit inmiddels een aardige portfolio aan gebouwen waaronder het historische ‘Dutch Gable House’. Dit vastgoed heeft tal van programma’s mogelijk gemaakt die anders niet van de grond waren gekomen. Eigendom van het vastgoed geeft zekerheid op de lange termijn en vormt daardoor de hoeksteen voor een duurzame aanpak.

  Dutch Gable House

Al zijn de omstandigheden nu anders dan 40 jaar geleden die aanpak is nog steeds gericht op mensen aan het werk helpen en de gemeenschap versterken. Dat heeft in de loop der jaren geleid tot een grote verscheidenheid aan activiteiten en ondernemingen zoals kinderdagverblijven, een rijschool, een timmerwerkplaats, onderwijs en trainingen en verhuur van werkruimten. Het vastgoed verschaft daarmee niet alleen een zeker onderdak, maar haalt door verhuur ook geldstromen naar binnen waarmee andere  activiteiten bekostigd kunnen worden. Samen met andere commerciële activiteiten haalt ‘the Trust’ daarmee 20% van zijn inkomsten binnen; 5% komt uit fondsen de overige 75% komt van de overheid, echter niet in de vorm van subsidies, maar door opdrachten.

Eilandmentaliteit

Naast deze voorbeelden uit de stad zijn er nog vele andere op het uitgestrekte, dun bevolkte en overigens niet zo ‘platte’ land. Gemeenschappen zijn meer dan in Nederland op zichzelf aangewezen. Voorzieningen en overheid zijn doorgaans ver weg. Verbindingen zijn moeizaam in een land dat vooral bestaat uit veel eilanden en schiereilanden en waar de kortste begaanbare weg doorgaans geen rechte lijn is. Ook de telecomvoorzieningen laten nogal eens te wensen over: ‘geen bereik’ was een vaak gehoorde kreet. Een ‘wij doen het zelf wel’-mentaliteit is dan onontbeerlijk: je kan, maar je wil ook niet afhankelijk zijn van een overheid.

  Gigha, windmolens

Op het eilandje Gigha zijn bewoners daarin nog een stap verder gegaan: zij hebben zich georganiseerd in de Isle of Gigha Heritage Trust en hun eiland – althans een groot deel daarvan – voor 4 miljoen pond gekocht. Geen onbezonnen daad overigens. Er ligt een harde businesscase onder waarin men scherp aan de wind moeten zeilen om het geheel renderend te houden. Belangrijk daarin zijn economische activiteiten als het toerisme en de exploitatie van de windmolens ‘Geloof’, ‘Hoop’ en ‘Liefde’. Het draaien van een sluitende exploitatie vraagt ondernemerschap en bedrijfsmatig inzicht. Inkomsten werden echter direct besteed waardoor er te weinig werd gereserveerd voor noodzakelijke vervangingsinvesteringen. Geloof, hoop en liefde dreigden daardoor een oefening van berouw te worden. Ook sociaal zijn er spanningen. Die waren er aan het begin tussen voor- en tegenstanders, maar uiten zich nu tussen wie direct voordeel hebben en wie niet. Het gaat dus allemaal niet zo maar van een leien dakje. Het ontbreekt de eilanders echter niet aan de wil om er met z’n allen uit te komen.

Hefboom

Een belangrijk motief voor de aankoop was overigens niet het economische belang. Bij sommige eilanders speelde vooral de onafhankelijkheid van de voormalige eigenaar die via zijn rentmeester en het bezit van grond en huizen de eilanders in de tang hield. Deze ‘laird‘ hield overigens de krenten voor zichzelf, de eilanders moesten het doen met de pap. In Schotland is heel veel grond in eigendom van heel weinig mensen. Tussen grootbezitters en hun pachters, huurders en andere bewoners bestaan nog steeds feodale verhoudingen. Daarin zit wellicht een nog dieper gewortelde drang om zelfstandig te zijn en het heft in eigen hand te nemen.

De kracht van onderop heeft urgentie en tegendruk nodig om weerbaar en veerkrachtig te worden, maar ook een overheid die met wet- en regelgeving een hefboom aanreikt om die kracht effectief te maken en oude machten te doorbreken.

Bouwen aan de WijkBV

Wat betekent dit alles voor ons hier in Nederland? Daarover willen wij – LSAbewoners, Labyrinth Onderzoek en Geldstromen door de Wijk – en onze reisgenoten in debat met initiatiefnemers, gemeenten, woningcorporaties, welzijnsinstellingen en ieder die zich bij de WijkBV betrokken voelt. Op vrijdag 1 december 2017 organiseren we daarom in Krachtstation Kanaleneiland van 11.00 tot 15.00 uur een conferentie over wat we met deze lessen uit Schotland kunnen doen. Aanmelden kan op de webpagina van LSAbewoners.

Samen bouwen we verder aan de WijkBV!

      

 

Geldstromen door de School

‘Een kapotte deurdranger? Dan kopen we toch even een nieuwe!’ Maar zo eenvoudig lag dat niet: geld en school dat is best ingewikkeld, kwam Marije van den Berg van Whiteboxing achter. En dan gaat het natuurlijk om veel meer dan alleen zo’n simpele deurdranger. Om de salarissen van de leraren, het onderhoud van het gebouw, het schoolreisje, de leermiddelen, remedial teaching, de voorschoolse opvang enzovoort, enzovoort. Er lopen heel wat geldstromen door de school. Kunnen we die niet beter inzetten? Maar niemand weet precies hoe ze lopen. Wil je je geld zo goed mogelijk inzetten, dan heb je eerst inzicht nodig: wie betaalt wat, waaruit en waarvan, en wie gaat erover?

Werksessie Geldstromen door de School - OBS Lucas van Leyden Werksessie Geldstromen door de School - OBS Lucas van Leyden

Om dat inzicht te krijgen heeft Marije samen met Gert-Jan de Zwart, directeur van de OBS Lucas van Leyden (de school van haar kinderen, en van de deurdranger dus), Peter van Hulsen, directeur van Ouders & Onderwijs en Geldstromen door de Wijk heeft Marije het project Geldstromen door de School opgezet. Inzicht in de geldstromen is de eerste stap, uiteindelijk is het doel om al dat geld effectiever en efficiënter in te zetten voor – uiteraard – goed onderwijs. Uit het project kan een methodiek voortkomen waarmee ook andere scholen, schooldirecteuren, leraren, schoolbestuurders en ouders aan de slag kunnen.

Werksessie Geldstromen door de School - OBS Lucas van Leyden Werksessie Geldstromen door de School - OBS Lucas van Leyden

Met steun van de gemeente Leiden is het project Geldstromen door de School inmiddels gestart. Op 9 oktober hielden Geldstromen door de Wijk, Marije van den Berg, schooldirectie, schoolbestuur en gemeente en Ouders & Onderwijs hun eerste werksessie. Dat leverde al heel wat informatie op, niet alleen over geldstromen door de school, maar ook langs en om de school: niet alles zit namelijk in de schoolbegroting. Nader bericht volgt.

Op zoek naar de WijkBV

Geldstromen door de Wijk, LSAbewoners en Labyrinth Onderzoek en Advies  gaan van 23 tot 26 oktober met een groep bewoners, ambtenaren en corporatiemensen uit onder meer Utrecht, Almere, Eindhoven, Rotterdam en Hengelo naar Schotland op zoek naar de WijkBV. De deelnemers zijn niet alleen ontvangers, het zijn allen pioniers die mee willen ontwikkelen én lokaal aan de slag willen gaan met de geleerde lessen.

Op deze leerreis werken we met elkaar aan het nieuwe concept: de WijkBV. We bespreken en bekijken hoe lokale gemeenschappen in Schotland samen de wijkgemeenschap vormen en hoe overheden hier beleid op ontwikkelen. We bezoeken bewonersbedrijven en wooncoöperaties in Glasgow, maar ook het eilandje Gigha. Dat hebben de 150 bewoners zelf gekocht. Zij regelen daar nu hun eigen zaken. Hoe dit alles in Schotland geregeld is, krijgen we uiteraard ook te horen. Al deze kennis kunnen we gebruiken om ondernemerschap en samenwerking vanuit buurten en wijken in Nederland te versterken en zo de geldstromen door de wijk in te zetten voor de wijk. Daarover binnenkort meer op deze site.

Op 5 oktober hadden de deelnemers een voorbereidingsbijeenkomst in Krachtstation KanaleneilandU in de wijk maakte er een filmpje van.

Ondernemende buurthuizen Amsterdam-Noord

Maatschappelijke initiatieven zijn zich niet altijd bewust van hun meerwaarde. Niet alleen van hun maatschappelijke meerwaarde, maar juist ook van wat ze economisch kunnen betekenen. Wie kunnen er allemaal baat hebben bij jouw initiatief en zijn ook bereid daarvoor te betalen? Als je daarmee geldstromen kunt aantrekken kun je je maatschappelijke betekenis een stevige basis geven. Door samen te werken met andere initiatieven kun je elkaar bovendien versterken.

Met deze opgave gingen op initiatief van de Stichting !WOON diverse maatschappelijke initiatieven uit Amsterdam-Noord aan de slag. Zo’n 25 initiatiefnemers waren op 4 oktober 2017 in Buurthuis Van der Pek bij elkaar gekomen om in een werksessie van Geldstromen door de Wijk hun ‘marktkansen’ en verdienmogelijkheden in beeld te brengen. Jacqueline van Loon, directeur van Stichting !WOON, opende de avond. De Buurthuizen in Amsterdam-Noord gaan over op zelfbeheer. Omdat subsidies minder worden of zelfs geheel verdwijnen is het zaak om financieel meer op eigen benen te staan. Maar hoe je dat, waar liggen je kansen? Deze avond is niet alleen bedoeld om daarvoor inspiratie te geven, maar ook om zelf als ‘ondernemende buurthuizen en initiatieven’ daarin een eerste slag te maken.Werksessie Geldstromen door de Wijk Amsterdam-Noord

Hobbels op je pad
Waar maken de maatschappelijke initiatieven zich sterk voor en waar lopen ze tegen aan? Een paar voorbeelden passeerden de revue. De Kadoelen staan nog aan het begin. Waar vinden ze een geschikte ruimte en middelen om die in te richten? De kledingbank Hebben & Houwen – ook net begonnen – wil alle mensen die lid zijn van de voedselbank in een nieuw pak hijsen. Het pand is er al, maar waar in de buurt kunnen ze flyers laten drukken? Door ze in de buurt te laten drukken blijft het geld in de wijk, is het idee. Het antwoord kwam direct uit de zaal. Zo werkt samenwerking dus, de een zoekt, de ander weet de weg en het geld blijft in de wijk. Stichting Malak bestaat al 15 jaar en zet zich onder meer in om vrouwen uit hun isolement te halen. Graag krijgen ze wat meer ondersteuning bij de administratieve taken. Elythé drijft een buurtwinkel door en voor buurtbewoners zonder winstoogmerk, draait op vrijwilligers maar heeft veel te maken met gezondheidsproblemen binnen deze groep. Daarom is het moeilijk om de winkel zes dagen per week open te houden. Bildung is een woongroep in een voormalige kerk en wil deze tot een cultureel centrum van de buurt maken. Vergunningen vormen een lastig traject. De buurtmoestuin kweekt voor de voedselbank, maar zoekt nieuwe geldstromen om dit ook in de toekomst te kunnen blijven doen. De ondernemende en maatschappelijk betrokken buurtbewoner vindt dus nogal wat hobbels op zijn en haar pad. Hoe kom je daar overheen?Werksessie Geldstromen door de Wijk Amsterdam-Noord

Voorbeelden van ondernemerskracht
De Zandloper in Utrecht laat zien hoe een paar ondernemende buurtbewoners van een speeltuin een buurttuin maken en daarmee nieuwe activiteiten en geldstromen weten aan te trekken. Dat levert inmiddels een betaalde kracht op. Buurthuis Ima Ana in Putten probeert niet alleen meer activiteiten aan te trekken, maar ook de financiële basis te versterken door woningen aan het buurthuis toe te voegen. Het Krachtstation is een voormalig schoolgebouw omgebouwd voor wonen, werken en vermaak voor de wijk Kanaleneiland. Door slim geldstromen met elkaar te combineren kon dat zonder subsidie en zijn toch de huren laag gebleven. Als bij een lekkende emmer stroomt er veel geld de wijk in, maar er ook even snel weer uit. Deze voorbeelden laten zien hoe je die geldstromen beter kunt benutten voor de wijk en jouw initiatief.

Dus stop de gaten

Bedenk welke activiteiten in de buurt geldstromen naar je initiatief kunnen halen?

Met deze vraag werden de deelnemers uitgedaagd zelf met ideeën te komen om de gaten in de lekkende emmer te stoppen en daarmee de euro’s naar hun initiatief te halen. Dat was eerst even op gang komen, maar toen het eerste idee eenmaal op tafel lag, volgden er vanzelf meer. Al wilden sommigen nog best even doorgaan, na een uur was het tijd om de oogst binnen te halen. Zo maar een kleine greep uit nog veel meer.

Werksessie geldstromen door de Wijk Amsterdam-Noord Werksessie Geldstromen door de Wijk Amsterdam-Noord Werksessie Geldstromen door de Wijk Amsterdam-Noord

Je kunt erover klagen dat er in je buurt allemaal tweeverdieners wonen die geen tijd hebben om mee te helpen in de buurtspeeltuin, maar je kunt ook bedenken dat deze groep graag betaalt voor kinderopvang, bijles en kinderfeestjes, want daar hebben ze ook geen tijd voor, maar wel het geld. Die kun je dus tegen betaling aanbieden. Van de kruiden voor de voedselbank kun je ook een deel verkopen, aan hippe restaurants bijvoorbeeld, want daarvan komen er in Noord steeds meer. Voor biologische producten betalen mensen bovendien meer: zoek op waar die mensen zitten en je hebt dubbele winst. En als je goed bent in kruiden telen, waarom geef je dan geen cursus waarvoor je deelnemers laat betalen (maar het sommigen ook gratis gunt)?

Wie spullen heeft te vervoeren heeft een busje nodig. Deelplatforms voor bedrijfswagens zijn er niet. Maar uit de zaal kwam direct: ‘Ooh, dat busje hebben wij wel voor jullie!’ Ideeën werkten aanstekelijk op elkaar: ‘dat kunnen we bij ons ook proberen’, en ‘dat doen we al en werkt goed!’  Met elkaar ben je rijker dan je denkt. Voor administratieve taken zou je een gezamenlijk een back-office kunnen inrichten. Wellicht dat er iemand in de buurt is die daar goed in is en doordat je het met meer doet er ook nog wat aan kan verdienen. Gebruik de talenten en het kapitaal in de wijk. Hangjongeren zouden zich kunnen inzetten voor de beveiliging van het buurthuis. Daarmee sla je meer vliegen in een klap.

Werksessie Geldstromen door de Wijk Amsterdam-Noord

En dan doorzetten
Een idee bedenken is één, het waar maken twee. Dat gaat met vallen en opstaan. Van de honderd ideeën blijven er misschien tien over die kans van slagen hebben, maar dat hoort erbij, dat is ondernemen. Misschien blijkt het succes wel in de bijvangst te zitten. Het Krachtstation begon met het idee de grote bruiloftsfeesten juist in de wijk te houden in plaats van ver daarbuiten. Er is van alles van de grond gekomen, maar die bruiloftsfeesten niet!
Dat betekent niet alleen willen doorzetten, maar ook oog hebben voor wat werkt en wat niet, en moet om van een aanvankelijk idee afscheid te nemen als iets anders meer blijkt op te leveren.

Kijk daarom verder dan je eigen omgeving. Wees flexibel. Leer van elkaar en werk samen. Versterk elkaar door kennis en diensten uit te wisselen. Daarvan leverde de avond al heel wat op; een eigen Facebook-groep kan daarbij helpen. Samen sta je sterker!

En onderschat jezelf niet, want als er iets uit deze avond blijkt dat initiatiefnemers in Noord met elkaar behoorlijk wat in hun mars hebben, en het hun aan doorzettingsvermogen en enthousiasme niet ontbreekt. En daar drijft alles op.

En met dank aan ieders inzet en aan de gastvrijheid en de lekkere hapjes van de vrijwilligers van Buurthuis Van der Pek kwam ook aan deze bijeenkomst een eind.

Kijk ook naar de filmpjes over Buurttuin De Zandloper en Krachtstation Kanaleneiland

Tweedeling tegengaan

Tweedeling: is die er wel? En als die er is, is het dan erg dat de scheidslijnen scherper worden? En wat kunnen we daar dan tegen doen? Deze vragen stonden centraal op de tweede themabijeenkomst van Ruimte en Wonen op woensdag 5 juli 2017, met dit keer als thema ‘Tweedeling’. Ongeveer veertig mensen waren op deze mooie zomernamiddag naar Krachtstation Kanaleneiland gekomen om hierover met elkaar in discussie te gaan.

Twee barbecues

In de tuin van hetKrachtstation staan twee barbecues; een ervan is speciaal voor halal-gerechten. Is dat tweedeling? “Nee, ze zorgen er juist voor dat de verschillende bevolkingsgroepen in de wijk met elkaar een barbecue kunnen houden”, zegt Nathan Rozema, initiatiefnemer van het Krachtstation en directeur van Labyrinth Onderzoek en Advies. “Door die twee barbecues sluiten we niemand uit.”

Het Krachtstation, waarin onder meer studentenwoningen, bedrijven en sociale activiteiten zijn gevestigd, brengt op een natuurlijke wijze mensen samen. Rozema: “Als je het teveel bedenkt, mislukt het. Het moet als vanzelf ontstaan, de participatie, de menging.” Een ander voorbeeld zijn de kruidentuinen die zorgvuldig onderhouden wordt door oudere Marokkanen uit de wijk. Studenten die in het Krachtstation een betaalbare kamer huren, verzamelen zich eveneens op het zonnige veld. Van tweedeling lijkt hier geen sprake.

Alarmklokken

Hoe zit het daar dan mee? Jeanet Kullberg van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) nuanceert het begrip tweedeling met zes segmenten die zich in het spectrum tussen ‘gevestigde bovenlaag’ en ‘precariaat’ (de onderste laag) bevinden. Het ligt allemaal niet zo scherp. Ook kijken jongeren er vaak heel anders tegenaan. Toch komt ze ook tot een harde conclusie: “In het oordeel over het eigen geluk zien we de harde scheidslijnen wel terug. De bovenlaag geeft zichzelf gemiddeld een 8,1, het precariaat een 6,3 en de onzeker-werkenden een 6,1. Die kloof tussen die zessen en die acht is heel groot.”

Kruidentuin KrachtstationBijeenkomst Tweedeling-1

“Maar ik hoor geen alarmklokken luiden”, prikkelde Paul Gerretsen van de Vereniging Deltametropool de deelnemers. “Er is altijd een onderkant”, riposteerde een van hen. Maar zijn er dan geen mogelijkheden van daaruit op te klimmen? Directeur-bestuurder van woningcorporatie GroenWest Karin Verdooren concludeerde voorzichtig dat alle hulp in geld en goederen voor zwakke wijken de afgelopen decennia blijkbaar geen instrumenten hebben opgeleverd om tweedeling tegen te gaan. Rolf van der Weide van woningcorporatie Bo-Ex stelde daartegenover dat in een wijken als Overvecht en Kanaleneiland de zorgkosten dan wel heel hoog zijn, maar juist daaruit blijkt dat we in ons land een aantal instituties hebben als woningcorporaties en zorgverzekeraars die voorkomen dat mensen aan de ‘onderkant’ buiten de samenleving komen te staan.

Warme deken

Annemiek Rijckenberg zag echter dat voor veel mensen de weg omhoog steeds moeilijker toegankelijk en begaanbaar wordt. Waar in het verleden het onderwijsstelsel juist gericht was op doorstroming naar volgende niveaus en op tweede kansen, zien we die wegen nu steeds meer afgesneden: “Verschillen zijn er altijd geweest maar het grote gemis is nu dat het idee van vooruitgang is weggeëbd.” Pieter Buisman van Geldstromen door de Wijk voegde daaraan toe dat hoewel we trots mogen zijn op al onze instituties, we er voor moeten waken dat ze niet verstarren en verder worden uitgekleed, waardoor ze hun effectiviteit verliezen. “Ze ontnemen ons bovendien het zicht op wat er feitelijk gaande is. De dreigende tweedeling wordt met een warme deken afgedekt, maar als we niet oppassen broeit ondertussen het ongenoegen eronder voort.”

Bijeenkomst tweedeling-4

Onderwijs en ondernemerschap

Het is allesbehalve een eenvoudige opgave, maar urgenter dan ooit. Het onderwijs moet daarin een belangrijke rol spelen, maar presteert daarin onvoldoende. “Nu gaat het met heel veel migrantenjongeren gewoon slecht”, stelde Mostafa el Filali van ROC-Midden Nederland. “De laagste onderwijsniveaus van het middelbaar beroepsonderwijs tellen een onevenredig groot aantal allochtone leerlingen, van wie bovendien een groot deel de opleiding niet afmaakt. Hoe is dat mogelijk?”

Het moet dus anders: het kan anders. Het Krachtstation lijkt daarvan een inspirerend voorbeeld te zijn: zonder subsidies, zonder duurbetaalde projectleiders en andere professionals, laat het initiatief zien dat je in het sociaaleconomische domein mensen met elkaar kunt verbinden. Dat gebeurt niet vanuit institutionele kaders, hoe belangrijk die ook zijn, maar vanuit passie en ondernemerschap. Dat is een belangrijke voorwaarde voor verandering, klinkt het in de discussie.

Hoe kan de wijkeconomie helpen om de tweedeling tegen te gaan? Lees hierover meer in het artikel ‘Handel voor de wijk‘, en lees nog meer over ‘Tweedeling’ in het tweede nummer van het magazine Ruimte en Wonen.

Handel voor de wijk

Versterking van de wijkeconomie kan tweedeling tegengaan

Pieter Buisman en Nathan Rozema in: Ruimte en Wonen, 02-2017, 27 juni 2017

Tweedeling of meerdeling, de scheidslijnen in de samenleving lijken zich eerder te verdiepen dan op te lossen. Economisch neemt de ongelijkheid toe en sociaal de vervreemding. Wat de zaak in de jaren ́50 bij elkaar hield, de buurt, het dorp, de kerk en de fabriek heeft aan werking en betekenis ingeboet of is geheel verdwenen. Handel in de wijk, economie op wijkniveau, kan daarvoor in de plaats een nieuw, effectief en duurzaam bindmiddel zijn. Effectief, omdat het geen institutionele beklemming kent en zich min of meer zelf reguleert. Duurzaam, omdat het lokaal vermogen activeert en waarde creëert waarvan uiteindelijk iedereen beter wordt.

Een blik op de leefbaarometer is vaak al voldoende om een indruk te krijgen van waar het in Nederland goed gaat en waar minder; waar het sterke deel van de samenleving woont en waar het zwakke. De wijken waar de leefbaarheid als onvoldoende wordt beoordeeld zijn veelal ook de wijken waar inkomens laag zijn, de uitkeringsafhankelijkheid hoog en gezondheid te wensen overlaat.

Tweedeling van de gemengde wijk: rood en groen

In Utrecht grenst het roze rode Overvecht aan het diepgroene Tuindorp, de minst ge- wilde aan een van de meest gewilde wijken van de stad, de wijk met 80% vooral gesta- pelde sociale huurwoningen, aan de wijk met vooral jaren ’30 koopwoningen. Twee aparte werelden, gescheiden door een spoorbaan. De paradox is dat juist die grote hoeveelheid sociale huurwoningen ooit was bedoeld om de positie van lage- en middeninkomens te versterken, maar nu leidt tot concentratie van de zwaksten in de samenleving. Tien jaar stedelijke vernieuwing, gericht op socia- le stijging onder de naam Krachtwijken heeft daaraan weinig veranderd.

Lees het gehele artikel

Lees meer over Tweedeling in het themanummer van Ruimte en Wonen

Excursie naar Schotland

LSAbewoners, Geldstromen door de Wijk en Labyrinth Onderzoek nodigen je uit voor een leerreis naar Schotland van 23 tot en met 26 oktober 2017. Op deze leerreis werken we met elkaar aan een nieuw concept dat toepasbaar is in Nederland: de wijkBV. We bespreken en bekijken hoe lokale gemeenschappen in Schotland samen de wijkgemeenschap vormen en hoe overheden hier beleid op ontwikkelen. Lees meer

Ga mee op excursie naar Schotland

Leerreis op zoek naar de wijkBV

In Nederland nemen in tal van wijken en dorpen lokale bewoners zelf het heft in handen. In Schotland is dat al langer de praktijk. Ook de wetgeving is daar een aantal stappen verder. Daarvan kunnen we veel leren.

LSAbewoners, Geldstromen door de Wijk en Labyrinth Onderzoek nodigen je daarom uit voor een leerreis naar Schotland van 23 tot en met 26 oktober. Op deze leerreis werken we met elkaar aan een nieuw concept dat toepasbaar is in Nederland: de wijkBV. We bespreken en bekijken hoe lokale gemeenschappen in Schotland samen de wijkgemeenschap vormen en hoe overheden hier beleid op ontwikkelen.

Schotland coöperaties

We zoeken pioniers die mee willen ontwikkelen én lokaal aan de slag willen gaan met de geleerde lessen. Zoekend naar nieuwe vormen van samenwerking nodigen we ambtenaren, actieve bewoners en sociaal ondernemers uit voor deze inspirerende reis. Lokale combinaties raden we van harte aan. Dit vergroot de mogelijkheid van en met elkaar te leren en de geleerde lessen te implementeren in de eigen omgeving.

Schotland, lokaal initiatief

De reis omvat 4 reisdagen met 3 overnachtingen en is gepland van 23 tot en met 26 oktober 2017. De kosten bedragen €975,- per deelnemer, inclusief ticket en hotel. Ook zijn een voorbereidende introductiebijeenkomst en een evaluatiebijeenkomst bij de prijs inbegrepen.

Informatie en inschrijven

Wil je meer weten over het doel van de reis en over wat er in Schotland gaande is, ga dan naar de website van LSAbewoners. Daar kun je je ook inschrijven. De inschrijving sluit op 1 september 2017.

Goud, goud, goud

Goud!, riep iemand uit de zaal op de vraag om in een woord het Geldstromen door de Wijk Festijn 2017 samen te vatten. ‘Laat niet het geld stromen, maar zorg dat het goud wordt’, dichtte Menno Smit vervolgens. Gouden schoenen, gouden initiatieven, gouden pitches, gouden bokshandschoenen.

Mooi al die blingbling, maar waar het echt om draaide op dit Festijn was KRACHT, KRACHT, KRACHT: de kracht van samenwerken in een gouden driehoek van wijkondernemers en ondernemende wijkbewoners, bedrijven en instellingen, en de gemeente en andere overheden. Gedrieën op zoek naar nieuwe vormen, nieuwe rollen en nieuwe verhoudingen om meer waarde te scheppen voor de wijk en voor zichzelf.

Lees verder over het Geldstromen door de Wijk FESTIJN 2017 in het uitgebreide verslag.

Geldstromen door de Wijk Festijn 2017

in Krachtstation Kanaleneiland