Gemeenschapskracht – somewhere vs anywhere

Op 17 mei 2018 werd in Stadion Galgenwaard de Eerste Nationale Dialoog Gemeenschapskracht gehouden. Met deze dialoog wordt beoogd dat de vele initiatieven vanuit wijken, buurten en dorpen zich zelf en elkaar kunnen versterken. ‘Gemeenschapskracht’ in het kwadraat zou je kunne zeggen. Dat dat niet alleen kracht vergt van onderop, maar ook verandering aan de bovenkant zal duidelijk zijn. Geldstromen door de Wijk-partner Nathan Rozema was vanuit Krachtstation Kanaleneiland als een van de key-notes uitgenodigd om de spanning tussen ‘van onderop’ en ‘van bovenaf’ voor het voetlicht te brengen. Of beter de ‘Uitdagingen voor de systeemwereld’ om die Gemeenschapskracht effectief te laten werken.

Anywhere vs somewhere

Een van de grote hobbels is dat men elkaars taal niet spreekt: het zijn letterlijk twee totaal verschillende werelden die eerder naast elkaar dan met elkaar bewegen. Die tweedeling zien we in allerlei delen van de samenleving toenemen. En de oorzaken daarvan zitten diep. De schrijver Davis Goodhart typeert dat in zijn best-seller ‘The road tot somewhere‘ in een scheiding tussen mensen die zich ‘anywhere‘ kunnen ontwikkelen en degenen die zich ‘somewhere‘ voelen achtergelaten. In de systeemwereld heersen ‘anywheres‘: zij zullen veel meer de taal en de cultuur van de ‘somewheres‘ moeten leren spreken om tot een echte dialoog te komen. Waar het op deze Eerste Nationale Dialoog natuurlijk om te doen is.

Er is structureel meer aandacht en inzet nodig voor de onderkant van de samenleving en vooral om deze niet alleen sociaal, maar ook economisch te versterken. Meer werk door de wijk dus. Maak van burgerparticipatie een verdienmodel, dan wordt het echt duurzaam. En doorbreek de arrogantie van kennis en macht: in de wijken zit veel meer talent, kracht en ondernemerschap dan wij denken. Een aantal voorbeelden laat zien hoe vertekend, maar ook hoe zelfgenoegzaam het wereldbeeld van de ‘anywheres‘ is.

Wat te doen? Inderdaad DOEN!

  • Laat mensen niet alleen eigen verantwoordelijkheid nemen, maar geef hun ook zelfbeschikking over de middelen: het een kan niet zonder het ander;
  • Doorzie en doorbreek de paradox van de schaal: doe klein wat klein kan, doe groot wat groot moet; klein en groot, lokaal initiatief en systeemwereld kunnen niet zonder elkaar, ze hebben elkaar hard nodig, maar wel in een goede samenwerking die zijn basis vindt in de unieke eigen kracht;
  • Focus daarom op de onderscheidende kwaliteit van de eigen organisatie; waarin is jouw organisatie uniek en kan niemand beter?; vooral de systeemwereld kan veel kaf van zich schudden; dat scheelt niet alleen veel geld; het verhoogt ook de werkvreugde.

Zet op basis hiervan je strategie uit, ga aan de slag, heb veel geduld en doorzettingsvermogen en ga altijd uit van een verdienmodel. Zorg dat de geldstromen naar je toekomen!

Voor de presentatie van Nathan Rozema klik hier. Voor een impressie van zijn betoog en de gehele manifestatie kijk naar dit filmpje.

Voor wie zich hierin verder wil verdiepen, lees:

 

Stadscoöperatie Samen030 opgericht

Sociaal makelaarschap door en voor de buurt

Vijf buurt- en wijkorganisaties in de stad Utrecht hebben het initiatief genomen tot bundeling van krachten in de Stadscoöperatie SAMEN030. Met deze stadscoöperatie willen zij in gezamenlijkheid het sociaal makelaarschap in heel Utrecht kunnen organiseren. Dit onder ‘eigenaarschap’ van inwoners zelf, via buurt- en wijkinitiatieven/-organisaties. Inwoners zijn zelf, in samenwerking met wijkpartners, verantwoordelijk voor het ‘meedoen’ van mensen in Utrecht en voor het bevorderen van hun gezondheid en welzijn in de breedste zin van het woord.

Geldstromen door de Wijk-partner Nathan Rozema is vanuit Krachtstation Kanaleneiland een van de initiatiefnemers. De andere initiatiefnemers zijn de BuurtWerkKamer Coöperatie, Stichting Wijkinformatiepunt Utrecht, Power by Peers en Zorgbelang Gelderland | Utrecht.

Alle bij de stadscoöperatie aangesloten wijk- en buurtorganisaties voeren in de eigen buurt of wijk het sociaal makelaarschap uit, samen met andere inwoners en wijkpartners. Daar waar nog geen buurt- of wijkorganisaties actief zijn, is de stadscoöperatie aan zet, totdat er een buurt- of wijkorganisatie door inwoners is opgericht. Nieuwe en bestaande buurtorganisaties kunnen zich aansluiten.

Meer rendement: in geld én zingeving

Gemeenschapskracht is wat hen bindt: de positieve energie die vrij komt als mensen elkaar helpen om steeds meer doelen beter te bereiken door hun talenten en middelen te delen. Inwoners zijn in hun wijk betrokken en ervaringsdeskundig hulppotentieel voor andere inwoners, professionals en gemeente en dat levert heel veel zingeving én rendement op. De ‘beweging naar voren’ lukt ons inziens alleen door de inzet en waardering van gemeenschapskracht.

Voor het sociaal makelaarschap in de de wijken en buurten loopt een uitvraag van de gemeente Utrecht. Het betreft een aanbesteding  voor een periode van zes jaar betreft met een budget 38,4 miljoen euro. SAMEN030 heeft daarop ingeschreven. Waarom nog langer organisaties van buiten de wijk inhuren als bewoners het ook zelf en beter toegespitst op buurt en wijk kunnen vormgeven, is de achterliggende gedachte. Dan blijven de geldstromen in de wijk en wordt een hoop aan overhead-kosten uitgespaard, geld dat direct ten goede kan komen aan het werk in de wijken.

Voor wie een verhaal weer horen uit de praktijk, bezoek Buurttuin de Zandloper.

Voor meer informatie, steunbetuiging of aanmelding als geïnteresseerd lid ga naar SAMEN030.

 

Geldstromen door Bospolder-Tussendijken

Bospolder en Tussendijken zijn twee buurten – vaak in een adem genoemd – in de Rotterdamse wijk Delfshaven. De inkomens zijn er laag en veel mensen hebben geen werk, maar er zijn ook buurtbewoners die initiatief nemen om de buurt te verbeteren en te versterken. Bospolder-Tussendijken (BoTu) heeft dan wel een zwakke sociaaleconomische positie, het heeft ook een hoog potentieel. Hoe kunnen buurtbewoners en buurtondernemers dat potentieel inzetten? Hoe kan de veerkracht en weerbaarheid van de buurt, de bewoners en bedrijven en ondernemers worden versterkt? En hoe kunnen lopende en toekomstige initiatieven hieruit rendabele businesscases ontwikkelen om deze ook economisch duurzaam te maken?

Meer met minder geld

Inzicht in de geldstromen draagt bij in de beantwoording van deze vragen. Daarom heeft DelfshavenCoöperatie aan Geldstromen door de Wijk gevraagd om samen met de Gemeente Rotterdam en de woningcorporatie Havensteder de geldstromen door Bospolder-Tussendijken in beeld te brengen. Het doel was niet om een volledige winst-en-verliesrekening van de wijk op te zetten, maar vooral die geldstromen in beeld te brengen die op buurt- en gemeentelijk niveau kansen bieden om met minder geld meer te bereiken. Daarom is gekozen voor de thema’s ‘werk en inkomen’, ‘armoede en schuld’, ‘wonen’ en ‘zorg en welzijn’. Het gaat om geldstromen die de sociaaleconomische positie van BoTu bepalen en beïnvloedbaar zijn door de instellingen, ondernemers en bewoners in de buurt. Bovendien het gaat hierbij vooral om gemeenschapsgeld, geld dat de samenleving moet opbrengen.

Geldstromen door Bospolder-Tussendijken

BoTu zou je daarbij een netto-ontvanger kunnen noemen. De inkomens die mensen uit werk verkrijgen, liggen relatief laag. Er zijn veel huishoudens die moeten leven van een uitkering. De zorgkosten zijn daarentegen relatief hoog. Er is dus reden genoeg om de balans naar de andere kant te doen bewegen, te meer daar, onder andere door de vergrijzing, de houdbaarheid van het sociale stelsel onder druk staat: we moeten met minder geld meer bereiken!

Veerkracht

De gemeente Rotterdam voert mede daarom het programma ‘Resilient Rotterdam’. Dit programma beoogt de weerbaarheid en veerkracht van de stad en haar bewoners te vergroten. Dat gaat over de volle breedte van de samenleving, de economie en de leefomgeving: over werk, bedrijvigheid, main-port, klimaat, energie, demografie enz. De vraag is nu, wat zijn in BoTu de urgente thema’s en opgaven waaraan prioriteit moet worden gegeven om van BoTu een veerkrachtige en weerbare buurt te maken?

Natuurlijk is het belangrijk dat ook BoTu weerbaar is tegen een stijgende zeespiegel, de opwarming van het klimaat en de uitputting van fossiele grondstoffen. Energiebesparing is voor de hele samenleving van belang, maar het energieverbruik is in BoTu relatief laag en daarmee ook de kosten. Veel mensen in BoTu zullen de investeringen om energie te besparen niet kunnen betalen en het is maar de vraag of zij er vervolgens per saldo in hun portemonnee op vooruit gaan. Ook bij andere thema’s geldt: ze zijn voor de samenleving en de lange termijn heel belangrijk, maar de positie van de bewoners van BoTu wordt er niet beter van.

Focus

In de optiek van Geldstromen door de Wijk zou in BoTu daarom de focus vooral moeten liggen op versterking van de sociaaleconomische veerkracht en weerbaarheid van de inwoners. Dat zijn thema’s als armoede, schuld, werk, gezondheid en opleiding, thema’s waarmee grote stromen gemeenschapsgeld zijn gemoeid. Bovendien zijn dit thema’s die elkaar sterk negatief beïnvloeden en daarmee zorgen voor neergaande spiraal: geen opleiding, geen werk, daardoor armoede en kans op schuld en door de stress veel gezondheidsklachten. Die neergaande spiraal ombuigen is de uitdaging en dat vraagt om juist in deze thema’s te investeren.

Bospolder-Tussendijken met veerkracht in de spiraal omhoog

Dit vraagt in de eerste plaats een intensieve samenwerking tussen instellingen met als doel meer effect te krijgen uit de gezamenlijke investeringen en deze efficiënter in te zetten. In de tweede plaats kunnen het ondernemerschap, de vele initiatieven en het arbeidspotentieel in de wijk zich voor die veerkracht en weerbaarheid inzetten. De geldstromen laten zien dat er veel kansen zijn om lokaal zaken met minder middelen en meer resultaat op te pakken. En daarmee wordt direct de veerkracht en weerbaarheid vergroot. In de derde plaats is het zaak bij investeringen in andere thema’s als energiebesparing, beheer en onderhoud, water enz. zich steeds de vraag te stellen hoe deze kunnen bijdragen aan de sociaaleconomische versterking van de mensen in BoTu, dus op de thema’s waarop de focus ligt. Door een dergelijke benadering kan het potentieel dat in BoTu aanwezig is zelf de neergaande spiraal ombuigen in een opgaande. DelfshavenCoöperatie kan hierin een belangrijke gangmaker, aanjager en verbinder zijn.

Community Development Trusts: verankerd in wetgeving

Pieter Buisman, Kristel Jeuring en Nathan Rozema – in: Social Bestek, april/mei 2018

Lessen uit Schotland

Al te vaak blijven burgerinitiatieven steken in goede bedoelingen. Overheden zien ze niet altijd voor vol aan. In Schotland is dat anders: burgerinitiatieven zijn er uitgegroeid tot professioneel en zakelijk aangestuurde organisaties, de ‘Community Development Trusts‘, door de overheid gestimuleerd met wetgeving en financiering. Wat kunnen wij daarvan leren?

In oktober 2017 organiseerden LSAbewoners, Labyrinth Onderzoek en Geldstromen door de Wijk een leerreis naar Schotland: Op zoek naar de WijkBV. Lees het volledige artikel over wat we van de Schotse situatie kunnen leren in Sociaal Bestek: Community Development Trusts: verankerd in wetgeving.

Meer over de leerreis naar de WijkBV is te lezen in de blogs  Van onderop en bovenaf in Schotland en Bouwstenen voor de WijkBV

Bouwstenen voor de WijkBV

Hoe bouwen verder aan de WijkBV? Op 1 december ging een honderdtal mensen in Krachtstation Kanaleneiland daarvoor de bouwstenen aanreiken. Een deel van hen met de inspiratie en kennis recent opgedaan in Schotland. Het Krachtstation zelf bood ook een mooi voorbeeld van hoe van onderop met veel ondernemerschap en doorzettingsvermogen (dat zijn al twee bouwstenen) van een oud schoolgebouw (bouwsteen 3) met inzet van toekomstige gebruikers (bouwsteen 4) en slim bundelen van geldstromen (bouwsteen 5) een bruisend centrum voor de wijk is gemaakt. En wie weet, daarmee ook het begin van een WijkBV? Want alles gaat nu eenmaal in stappen (bouwsteen 6). Marco Redeman, zorgverslimmer, maar nu even dagvoorzitter, bevroeg hierover Nathan Rozema en Pieter Buisman van Labyrinth  en Geldstromen door de Wijk. Om de geldstromen maar direct op gang te brengen: voor vijf euro mocht je met beide heren op de foto, gehuld in hun dollarpakken (bouwsteen 7)!

Bouwstenen voor de WijkBV Bouwstenen voor de WijkBV-Mannen in dollarpakken 

Bricks

Bouwstenen kwamen er ook van overzee. Steve Clare, voormalig ‘deputy chief executive’ van Locality, plaatste de WijkBV in een internationaal perspectief. ‘May you live in interesting times!’ Met deze Chinese verwensing liet Steve de deelnemers nog eens de spanning voelen tussen de verroeste 19de eeuwse maatschappelijke structuren en de nieuwe lokale bewegingen die daartegen in verzet komen, of beter, erom heen gaan en het gewoon anders aanpakken. Want ‘BIG has failed‘: klein, lokaal, open en verbonden (weer vier bouwstenen) is waar het om draait als burgers weer de zeggenschap terugpakken over hun omgeving. Een mooi voorbeeld daarvan biedt het Cleveland Model waarin lokale initiatieven, instellingen en overheid samenwerken om de lokale economie nieuw leven in te blazen. Maar voor alles: ‘Citizens need to take more control‘.

Bouwstenen voor de WijkBV - Steve Clare Bouwstenen voor de WijkBV - Cleveland Model 

More bricks

De 150 bewoners van het Schotse eilandje Gigha voegden daarom de daad bij het woord: zij kochten hun eiland toen de toenmalige eigenaar het dreigde te verpatsen. Dat ging overigens niet van de ene dag op de andere en ook niet over rozen. Elaine Morrison, Chief Executive van de Isle of Gigha Heritage Trust, vertelde welke obstakels de bewoners tegenkwamen en wat ze hadden onderschat: een eiland kopen is één, maar je moet het ook exploiteren, dat vraagt ondernemerschap en een gedegen businessplan (bouwsteen 12) om financiering (bouwsteen 13) aan te trekken, want de miljoenen ponden voor de aankoop en andere investeringen hadden de Gighanten niet in eigen portemonnee (bouwsteen 14). Dat vereist samenwerking (bouwsteen 15) en onderling vertrouwen (bouwsteen 16) – en die werden menigmaal op de proef gesteld -, professionaliteit (bouwsteen 17), vakmanschap (bouwsteen 18) en iemand die er bovenop zit, alles strak aanstuurt en iedereen bij de les houdt, Elaine dus (bouwsteen 19). Maar dat alles is niet genoeg zonder drijfveren (bouwsteen 20). Op Gigha doen ze het bovenal om de ‘Weans‘, een goede toekomst voor hun kinderen.

Bouwstenen voor de WijkBV - Elaine Morrison 

Bouwen aan de WijkBV

Thijs van Mierlo van LSAbewoners zette het concept van de WijkBV nog eens uiteen.  Autonomie, nabijheid, eigenaarschap en eigen kracht (nog eens vier bouwstenen) vormen de basis. Met elkaar kunnen bepalen wat lokale oplossingen voor lokale problemen zijn. Zelf oplossingen kunnen vinden en je daarvan eigenaar voelen. Vanuit een benadering dat iedereen iets heeft bij te dragen aan het doel dat je wilt bereiken. Mensen kunnen zoveel meer dan ze zelf denken en nog veel meer dan wat anderen van hen denken. Wat hebben we daarvoor nodig, welke bouwstenen kunnen we daarvoor met elkaar aandragen?

Bouwstenen voor de WijkBV - Thijs van Mierlo Bouwstenen voor de WijkBV - Coffeemania

Nog meer bouwstenen

Met deze vragen gingen de deelnemers zelf aan de slag, doch niet dan na een eenvoudige doch voedzame maaltijd (bouwsteen 25) bij Coffeemania by Boogh (dat mensen weer terug in hun kracht zet). Geldstromen, diensten, assets, gebiedsontwikkeling, organisatie en samenwerking, woningbouw en community building vormden de klei en het vuur waarmee in verschillende werkgroepen de bouwstenen gekneed en gebakken werden. Daaruit ontstond bouwsteen op bouwsteen een kleurrijk bouwwerk.

Bouwstenen voor de WijkBV - bouwstenen en geldstromen Bouwstenen voor de WijkBV - bouwen Bouwstenen voor de WijkBV - bouwstenenVerder bouwen aan de WijkBV. Deze bijeenkomst heeft er heel wat bouwstenen voor aangeleverd. Maar we zijn nog niet klaar, want het moet ook stevig en stabiel. Welke bouwstenen moeten in het fundament, welke in het trasraam, welke in het opgaande metselwerk en in de rollagen, en in welk verband en met welke specie?

Binnenkort daarover meer van LSAbewoners, Labyrinth en Geldstromen door de Wijk – de organisatoren van deze bijeenkomst – en van al die enthousiaste deelnemers. Meer over de WijkBV en deze bijeenkomst met foto’s, filmpjes, presentaties en interviews is te vinden bij LSAbewoners

Businesscase Maaltijdverstrekking in de Wijk

Almere Haven, het oudste stadsdeel van Almere, vergrijst in snel tempo. Het percentage 65-plussers in Almere Haven stijgt van 13% naar 28% in 2040. Het aantal 75-plussers verviervoudigt en die stijging versnelt vanaf 2020. Met de vergrijzing komt ook de vraag naar een ander aanbod van woningen en voorzieningen. Er komen steeds meer (kwetsbare) ouderen die langer thuis blijven wonen. Een van de moeizame zaken van thuis blijven wonen is de maaltijdbereiding. Hoe kunnen we op een ondernemende manier ouderen in de wijk van een smakelijke, gezonde en betaalbare maaltijd voorzien?

Smaken verschillen

Om op die vragen en antwoord te krijgen organiseerden Zorggroep Almere en Wijkteam Almere Haven op 9 november 2017 de werkbijeenkomst  “Verkenning business-case: Een duurzaam verdienmodel voor maaltijdverstrekking in de wijk“. Onder de inspirerende leiding van Nathan Rozema van Labyrinth, Remco de Maaijer van Woonzorg Flevoland en Pieter Buisman van Geldstromen door de Wijk gingen professionals uit zorg en welzijn, ondernemers, lokale instanties en de gemeente in deze bijeenkomt met elkaar op verkenning naar mogelijkheden voor een zakelijk en duurzaam verdienmodel.

Almere Haven - werksessie maaltijdverstrekking  Almere Haven - werksessie maaltijdverstrekking

Dat bleek best een lastige opgave, want de mensen om wie het hier gaat, hebben doorgaans niet al te veel te besteden en smaken verschillen, zeker als het om eten gaat in een samenleving met een steeds grotere diversiteit. Het gaat bovendien niet alleen om een maaltijd; ook het sociale aspect is van belang. Onder ouderen bestaat veel eenzaamheid, maar hoe bereik je die mensen? Als ondernemer heb je dan een heel netwerk op te bouwen naar allerlei instellingen en sleutelpersonen zoals huisarts, wijkteam, kerk, thuishulp en nog velen meer. Moet je bezorgen of mensen juist verlokken hun huis uit te komen om naar een eetgelegenheid en daar anderen te ontmoeten? De praktijk zat overigens tafel met diverse ondernemers en initiatiefnemers die – overigens op verschillende wijze – met maaltijd- en voedselverstrekking bezig waren. Krachten bundelen vormde een van de strategieën om tot een rendabele business-case te komen.

Almere Haven - werksessie maaltijdverstrekking    Almere Haven - werksessie maaltijdverstrekking

Van vele markten thuis

De marges zijn echter smal, dus is het van belang maaltijdverstrekking te combineren met andere diensten of doelgroepen te bedienen die bereid zijn meer te betalen. In een drietal werkgroepen gingen de deelnemers verder aan de slag met het benoemen van kansen (maar ook hindernissen) en de acties zij die daarop zelf kunnen ondernemen. Dat leverde niet alleen een rijk oogst op, het bracht vooral allerlei ondernemers en instellingen met elkaar in contact. Geheid dat er een of twee mensen tussen zaten die de komende maanden met elkaar een volgende slag gaan maken. Dat zou een mooi resultaat van deze werksessie kunnen zijn, en daarmee was het tegelijk ook een opdracht die de deelnemers zichzelf konden opleggen.

Almere Haven - werksessie maaltijdverstrekking  Almere Haven - werksessie maaltijdverstrekking  Almere Haven - werksessie maaltijdverstrekking

Op zoek naar de WijkBV – lessen uit Schotland

Op vrijdag 1 december 2017 willen de 24 deelnemers aan de leerreis naar de WijkBV de ervaringen delen die ze  in Schotland hebben opgedaan. Daarvoor organiseren LSAbewonersLabyrinth Onderzoek en Advies en Geldstromen door de Wijk een bijeenkomst in Krachtstation Kanaleneiland in Utrecht voor lokale initiatiefnemers, vertegenwoordigers van gemeenten, woningcorporaties, welzijnsinstellingen en iedereen die zich verder betrokken voelt bij de ontwikkeling van de WijkBV. Aanmelden kan op de webpagina van LSAbewoners.

Lees meer

Van onderop en bovenaf in Schotland

Initiatieven van onderop vragen condities van bovenaf. De overheid in Schotland is daarin een stuk verder dan in Nederland, in stimulering, wetgeving en financiering. Ook de initiatieven zijn verder ontwikkeld. In hun soms lange geschiedenis zijn ze uitgegroeid tot professioneel aangestuurde organisaties, de ‘Community Development Trusts‘. Wat kunnen we van deze Schotse initiatieven leren, waardoor zijn ze een succes, welke hindernissen hebben ze moeten overwinnen en wat was daarin de rol van de overheid?

Met deze vragen zijn op initiatief van LSAbewoners, Labyrinth Onderzoek en Advies en Geldstromen door de Wijk 24 deelnemers vanuit lokale initiatieven, gemeenten en woningcorporaties in Nederland op leerreis naar Schotland gegaan: op zoek naar de WijkBV. Op vrijdag 1 december 2017 zetten we daarover het debat voort in Krachtstation Kanaleneiland in Utrecht.

Ondernemerschap

Community Development Trusts  (CDT’s) zijn eigendom van en worden geleid door de lokale gemeenschap. Ze hebben tot doel de lokale gemeenschap duurzaam te versterken en richten zich daarbij op een breed scala van economische, sociale, culturele en ruimtelijke onderwerpen. Ze zijn onafhankelijk, maar wel gericht op samenwerking met andere maatschappelijke initiatieven, instellingen, bedrijven en de overheid. Niet onbelangrijk is dat zij door ondernemerschap eigen inkomsten genereren om zo min mogelijk afhankelijk te zijn van subsidies en andere ondersteunende geldstromen vanuit overheid en fondsen. Winsten worden opnieuw geïnvesteerd in de gemeenschap.

CDT’s vind je in alle uithoeken van Schotland. Ze verschillen van elkaar in omvang, in doelen en in mogelijkheden om zelf inkomsten te verwerven. Er zijn er die zich op huisvesting richten, op werk, op natuur, op maatschappelijke diensten, of op een combinatie van activiteiten, uiteraard bepaald door de lokale behoeften en omstandigheden. Dit alles is verankerd in nationale (Schotse) wetgeving. De Schotse overheid houdt toezicht via de Scottish Charity Regulator en de Scottish Housing Regulator.

Cijfers

In Schotland zijn op dit moment 220 CDT’s lid van de Development Trusts Association Scotland, een koepelorganisatie die de belangen van de CDT’s behartigt en deze op allerlei vlakken ondersteunt. Samen hebben ze 44.000 leden van wie er 2000 actief zijn in het bestuur van hun CDT. Ze hebben 750 mensen in dienst en betrekken 6400 vrijwilligers bij hun activiteiten. Met elkaar zetten ze jaarlijks ruim 50 miljoen pond om (ca. 56 miljoen euro) waarvan ruim 40% uit commerciële activiteiten komt. Hun bijdrage aan de versterking van de samenleving wordt geschat op 25 miljoen pond per jaar. Hun bezittingen (vastgoed, grond, machines en andere hulpmiddelen) belopen een waarde van bijna 90 miljoen pond (100 miljoen euro).

Schotlandreis, The Hub, Welhouse, Glasgow   Schotlandreis, Wellhouse HA, Connect CDT

Sociale huisvesting

In Glasgow bezochten we twee Housing Associations: de Wellhouse Housing Association en de Cassiltoun Housing Association. Beide zijn voortgekomen uit bewonersinitiatieven die wat wilden doen aan de voortschrijdende verloedering van hun vroeg-naoorlogse sociale huurwoningen. Deze woningcomplexen waren in bezit van de gemeente Glasgow. Ze kampten in de jaren ’70 met grote leegstand, verval, vandalisme en sociaaleconomische problemen bij de bewoners, toestanden die in ernst en omvang huns gelijke in Nederland niet kenden. Vanuit onze context is het onbegrijpelijk dat een lokale overheid het zo ver had laten komen. De strijd voor betere sociale huisvesting heeft geleid tot de stichting van Housing Associations (HA’s) een bijzonder vorm van een CDT. Deze HA’s hebben het woningbezit van de gemeente overgenomen. Dat ging overigens niet vanzelf. De gemeente was weinig gewillig. Zonder drang en dwang (geld en wetten) van de nationale Schotse overheid was het waarschijnlijk niet gelukt.

Schotlandreis, Wellhouse HA, Connect CDT  Schotlandreis, Cassiltoun HA, Glasgow   

Zeggenschap

Huurders kunnen (en zouden eigenlijk ook moeten) voor 1 pond een aandeel in de HA krijgen. Meer aandelen mag ook, maar die geven niet meer rechten of zeggenschap: alle leden/aandeelhouders hebben een gelijke stem. De HA wordt bestuurd door een afvaardiging van de leden. Dat doen zij op vrijwillige basis. De uitvoering ligt in handen van een professioneel team van betaalde krachten die in dienst zijn bij de HA. Beide HA’s omvatten ca. 1000 woningen. Onderlinge binding en de identiteit van de buurt bepalen feitelijk de omvang. De huren bedragen 65 tot 90 pond per week (290 tot 400 euro per maand) voor een twee- tot vijfkamerwoning. De financiering komt van de Schotse overheid, maar ook van andere fondsen waar het gaat om maatschappelijke activiteiten.

  Cassiltoun Housing Association, Glasgow

Sociaaleconomische versterking

Deze HA’s hebben namelijk niet alleen tot doel in betaalbare huisvesting te voorzien. Ze zijn ook actief – al dan niet via dochterorganisaties of samenwerkingen – op het sociale en economische vlak. Zo staat de aan de Cassiltoun HA gelieerde Cassiltoun Trust voor het behoud en beheer van een monumentaal koetshuis en andere monumenten in de omgeving en verhuurt een deel hiervan aan een eveneens gelieerd kinderdagverblijf, de Cassiltoun Stables Nursery. Welhouse HA werkt nauw samen met de Connect Community Trust, die zich vooral richt op de  de sociaaleconomische versterking van East End Glasgow, ooit de zwakste woonwijk van Schotland. Het gebied waarin Connect actief is reikt overigens verder dan dat van Wellhouse, inherent aan de noodzakelijke schaal om effectief te zijn. Connect richt zich op alle lagen en segmenten in de samenleving en staat voor werk (opleiding, ontwikkeling), gezondheid (sport, voeding), lokale dienstverlening, onderwijs en opvoeding, commerciële activiteiten en integratie. Hoewel al sinds 2003 actief, moet nog steeds een substantieel deel (ca. 70%) van de inkomende geldstromen vanuit de overheid en fondsen komen.Connect Community Trust Glasgow

Werk

Een voorbeeld van een CDT die zich vooral op de economische versterking richt is de Inverclyde Community Development Trust. De geschiedenis van deze CDT gaat eveneens terug tot in de jaren ’70 toen tengevolge van de neergang van de scheepsbouw en andere industrieën de werkloosheid in de regio enorm toenam. Uit verschillende initiatieven en programma’s, opgezet om mensen weer aan het werk te krijgen, is in 1995 de Inverclyde Community Development Trust ontstaan, kortweg ‘the Trust’ genaamd. Doel van ‘the Trust’ is werkgelegenheid creëren, diensten leveren aan de gemeenschap en de levensomstandigheden van de lokale bevolking verbeteren. Bezit van een eigen gebouw heeft van meet af aan de ontwikkeling bevorderd en ‘the Trust’ bezit inmiddels een aardige portfolio aan gebouwen waaronder het historische ‘Dutch Gable House’. Dit vastgoed heeft tal van programma’s mogelijk gemaakt die anders niet van de grond waren gekomen. Eigendom van het vastgoed geeft zekerheid op de lange termijn en vormt daardoor de hoeksteen voor een duurzame aanpak.

  Dutch Gable House

Al zijn de omstandigheden nu anders dan 40 jaar geleden die aanpak is nog steeds gericht op mensen aan het werk helpen en de gemeenschap versterken. Dat heeft in de loop der jaren geleid tot een grote verscheidenheid aan activiteiten en ondernemingen zoals kinderdagverblijven, een rijschool, een timmerwerkplaats, onderwijs en trainingen en verhuur van werkruimten. Het vastgoed verschaft daarmee niet alleen een zeker onderdak, maar haalt door verhuur ook geldstromen naar binnen waarmee andere  activiteiten bekostigd kunnen worden. Samen met andere commerciële activiteiten haalt ‘the Trust’ daarmee 20% van zijn inkomsten binnen; 5% komt uit fondsen de overige 75% komt van de overheid, echter niet in de vorm van subsidies, maar door opdrachten.

Eilandmentaliteit

Naast deze voorbeelden uit de stad zijn er nog vele andere op het uitgestrekte, dun bevolkte en overigens niet zo ‘platte’ land. Gemeenschappen zijn meer dan in Nederland op zichzelf aangewezen. Voorzieningen en overheid zijn doorgaans ver weg. Verbindingen zijn moeizaam in een land dat vooral bestaat uit veel eilanden en schiereilanden en waar de kortste begaanbare weg doorgaans geen rechte lijn is. Ook de telecomvoorzieningen laten nogal eens te wensen over: ‘geen bereik’ was een vaak gehoorde kreet. Een ‘wij doen het zelf wel’-mentaliteit is dan onontbeerlijk: je kan, maar je wil ook niet afhankelijk zijn van een overheid.

  Gigha, windmolens

Op het eilandje Gigha zijn bewoners daarin nog een stap verder gegaan: zij hebben zich georganiseerd in de Isle of Gigha Heritage Trust en hun eiland – althans een groot deel daarvan – voor 4 miljoen pond gekocht. Geen onbezonnen daad overigens. Er ligt een harde businesscase onder waarin men scherp aan de wind moeten zeilen om het geheel renderend te houden. Belangrijk daarin zijn economische activiteiten als het toerisme en de exploitatie van de windmolens ‘Geloof’, ‘Hoop’ en ‘Liefde’. Het draaien van een sluitende exploitatie vraagt ondernemerschap en bedrijfsmatig inzicht. Inkomsten werden echter direct besteed waardoor er te weinig werd gereserveerd voor noodzakelijke vervangingsinvesteringen. Geloof, hoop en liefde dreigden daardoor een oefening van berouw te worden. Ook sociaal zijn er spanningen. Die waren er aan het begin tussen voor- en tegenstanders, maar uiten zich nu tussen wie direct voordeel hebben en wie niet. Het gaat dus allemaal niet zo maar van een leien dakje. Het ontbreekt de eilanders echter niet aan de wil om er met z’n allen uit te komen.

Hefboom

Een belangrijk motief voor de aankoop was overigens niet het economische belang. Bij sommige eilanders speelde vooral de onafhankelijkheid van de voormalige eigenaar die via zijn rentmeester en het bezit van grond en huizen de eilanders in de tang hield. Deze ‘laird‘ hield overigens de krenten voor zichzelf, de eilanders moesten het doen met de pap. In Schotland is heel veel grond in eigendom van heel weinig mensen. Tussen grootbezitters en hun pachters, huurders en andere bewoners bestaan nog steeds feodale verhoudingen. Daarin zit wellicht een nog dieper gewortelde drang om zelfstandig te zijn en het heft in eigen hand te nemen.

De kracht van onderop heeft urgentie en tegendruk nodig om weerbaar en veerkrachtig te worden, maar ook een overheid die met wet- en regelgeving een hefboom aanreikt om die kracht effectief te maken en oude machten te doorbreken.

Bouwen aan de WijkBV

Wat betekent dit alles voor ons hier in Nederland? Daarover willen wij – LSAbewoners, Labyrinth Onderzoek en Geldstromen door de Wijk – en onze reisgenoten in debat met initiatiefnemers, gemeenten, woningcorporaties, welzijnsinstellingen en ieder die zich bij de WijkBV betrokken voelt. Op vrijdag 1 december 2017 organiseren we daarom in Krachtstation Kanaleneiland van 11.00 tot 15.00 uur een conferentie over wat we met deze lessen uit Schotland kunnen doen. Aanmelden kan op de webpagina van LSAbewoners.

Samen bouwen we verder aan de WijkBV!

      

 

Geldstromen door de School

‘Een kapotte deurdranger? Dan kopen we toch even een nieuwe!’ Maar zo eenvoudig lag dat niet: geld en school dat is best ingewikkeld, kwam Marije van den Berg van Whiteboxing achter. En dan gaat het natuurlijk om veel meer dan alleen zo’n simpele deurdranger. Om de salarissen van de leraren, het onderhoud van het gebouw, het schoolreisje, de leermiddelen, remedial teaching, de voorschoolse opvang enzovoort, enzovoort. Er lopen heel wat geldstromen door de school. Kunnen we die niet beter inzetten? Maar niemand weet precies hoe ze lopen. Wil je je geld zo goed mogelijk inzetten, dan heb je eerst inzicht nodig: wie betaalt wat, waaruit en waarvan, en wie gaat erover?

Werksessie Geldstromen door de School - OBS Lucas van Leyden Werksessie Geldstromen door de School - OBS Lucas van Leyden

Om dat inzicht te krijgen heeft Marije samen met Gert-Jan de Zwart, directeur van de OBS Lucas van Leyden (de school van haar kinderen, en van de deurdranger dus), Peter van Hulsen, directeur van Ouders & Onderwijs en Geldstromen door de Wijk heeft Marije het project Geldstromen door de School opgezet. Inzicht in de geldstromen is de eerste stap, uiteindelijk is het doel om al dat geld effectiever en efficiënter in te zetten voor – uiteraard – goed onderwijs. Uit het project kan een methodiek voortkomen waarmee ook andere scholen, schooldirecteuren, leraren, schoolbestuurders en ouders aan de slag kunnen.

Werksessie Geldstromen door de School - OBS Lucas van Leyden Werksessie Geldstromen door de School - OBS Lucas van Leyden

Met steun van de gemeente Leiden is het project Geldstromen door de School inmiddels gestart. Op 9 oktober hielden Geldstromen door de Wijk, Marije van den Berg, schooldirectie, schoolbestuur en gemeente en Ouders & Onderwijs hun eerste werksessie. Dat leverde al heel wat informatie op, niet alleen over geldstromen door de school, maar ook langs en om de school: niet alles zit namelijk in de schoolbegroting. Nader bericht volgt.

Op zoek naar de WijkBV

Geldstromen door de Wijk, LSAbewoners en Labyrinth Onderzoek en Advies  gaan van 23 tot 26 oktober met een groep bewoners, ambtenaren en corporatiemensen uit onder meer Utrecht, Almere, Eindhoven, Rotterdam en Hengelo naar Schotland op zoek naar de WijkBV. De deelnemers zijn niet alleen ontvangers, het zijn allen pioniers die mee willen ontwikkelen én lokaal aan de slag willen gaan met de geleerde lessen.

Op deze leerreis werken we met elkaar aan het nieuwe concept: de WijkBV. We bespreken en bekijken hoe lokale gemeenschappen in Schotland samen de wijkgemeenschap vormen en hoe overheden hier beleid op ontwikkelen. We bezoeken bewonersbedrijven en wooncoöperaties in Glasgow, maar ook het eilandje Gigha. Dat hebben de 150 bewoners zelf gekocht. Zij regelen daar nu hun eigen zaken. Hoe dit alles in Schotland geregeld is, krijgen we uiteraard ook te horen. Al deze kennis kunnen we gebruiken om ondernemerschap en samenwerking vanuit buurten en wijken in Nederland te versterken en zo de geldstromen door de wijk in te zetten voor de wijk. Daarover binnenkort meer op deze site.

Op 5 oktober hadden de deelnemers een voorbereidingsbijeenkomst in Krachtstation KanaleneilandU in de wijk maakte er een filmpje van.